W obliczu niepewności związanych z kryzysem energetycznym nie da się ukryć, że to właśnie docieplenie budynku i wymiana źródła na bardziej efektywne to szansa na zmniejszenie rachunków za energię. W Polsce mamy dwa centralne mechanizmy wsparcia - program Czyste Powietrze i ulgę termomodernizacyjną. Włosi wdrożyli dofinansowanie o nazwie Superbonus, dzięki któremu możliwe jest pokrycie 110 proc. środków na inwestycję. Jak działa ten program?

Superbonus

Superbonus to włoskie rozwiązanie na termomodernizację. W programie Superbonus ​​właściciele domów mogą skorzystać z ulgi podatkowej w wysokości 110 proc. Program został wdrożony w maju 2020 r. Jego celem było ożywienie włoskiej gospodarki poprzez zapewnienie zachęt mających na celu poprawę efektywności energetycznej budynków. Czy Superbonus okazał się dobrym rozwiązaniem?

Wyniki Superbonusu

Narodowa Agencja ds. Nowych Technologii, Energii i Zrównoważonego Rozwoju Gospodarczego podaje, że na dzień 31 lipca 2022 r. zaakceptowano ponad 220 tys. projektów renowacyjnych na łączną kwotę 40 mld euro. Oczekuje się prawie 44 mld euro odliczeń od podatku dochodowego.

Według Krajowej Rady Inżynierów (CNI) program miał „ogromny pozytywny wpływ” na włoską gospodarkę. Do końca 2021 r. dotacje przyczyniły się do wygenerowania ponad 12 miliardów euro w produkcie narodowym brutto (PKB) i stworzenia 153 tys. miejsc pracy - podało stowarzyszenie w badaniu.

Stanowisko UE wobec Superbonusu

Unia Europejska udzieliła pozytywną opinię na temat programu Superbonus. Zdaniem UE, program przyspieszenia dekarbonizacji sektora budowlanego. W tym miejscu warto wspomnieć, że sektor budowlany odpowiada za ok. 40 proc. zużycia energii i 36 proc. emisji CO₂ w Europie. Programy renowacji budynków są również uwzględniane w krajowych planach odbudowy przedłożonych do unijnego funduszu o wartości 750 mld euro. 

Krytyka włoskiej dotacji

Eksperci negatywnie podchodzą do programu Superbonus, wskazując wiele płaszczyzn, które zostały przez niego rozregulowane. Krytycy twierdzą, że korzyści podatkowe stworzyły bańkę w sektorze budowlanym. Pojawiła się rozbieżność interesów między sprzedającym a kupującym, a w konsekwencji spowodowały, że ceny surowców, takich jak żelazo, stal i beton, gwałtownie wzrosły.

Obecny premier Mario Draghi zaznaczył, że koszty termomodernizacji wzrosły ponad trzykrotnie za sprawą Superbonusu. Ponadto program wyeliminował motywację do negocjacji ceny przez inwestora z racji, że nie musiał się on płacić bezpośrednio z własnej kieszeni. Na światło dzienne wyszły i wciąż wychodzą nowe patologie, które stworzyło wsparcie.

Oszustwa we Włoszech

Superbonus umożliwia osobom prywatnym lub firmom otrzymanie ulgi podatkowej za pośrednictwem instytucji finansowych, takich jak poczta, banki i inni pośrednicy. W programie Superbonus pojawiały się liczne naciągnięcia i oszustwa. Co je potęgowało?

Między innymi to, że aby otrzymać kredyt za pośrednictwem tych instytucji finansowych, nie była konieczna weryfikacja stanu zaawansowania prac remontowych, co prowadziło do fałszywych oświadczeń firm. Oszustów zachęcało także to że, początkowo ulgę podatkową można było otrzymać wielokrotnie za pośrednictwem pośredników finansowych. Firmy dopuszczały się oszustwa, wystawiając fałszywe faktury za pracę, która nigdy nie została wykonana. Generowało to ulgi podatkowe, a następnie ściąganie ich z instytucji finansowych. Dopiero w lutym 2022 r., czyli po prawie dwóch latach funkcjonowania programu weszło w życie prawo o zwalczaniu oszustw.

Raport włoskiego urzędu skarbowego z 10 lutego ujawnił łącznie 4,4 mld euro fałszywych kredytów i 2,3 mld euro skonfiskowanych w związku z różnymi premiami budowlanymi przyznawanymi przez ten kraj. Niemniej jednak spośród różnych premii budowlanych tylko 3 proc. oszustw dotyczyło programu Superbonus.

Inne wady Superbonusu

Jak twierdzi Jan Rosenow, jeden z dyrektorów w Regulatory Assistance Project (RAP), gdyby wykorzystać fundusze w bardziej ostrożny sposób mogłyby wesprzeć więcej inwestycji na rzecz poprawy efektywności energetycznej. Jako Inną wadę wskazuje to, że program finansuje wymianę starych kotłów gazowych na nowe.

Moim zdaniem jest to skandaliczne w czasach, gdy Europa stoi w obliczu największego kryzysu energetycznego w swojej historii, a zwłaszcza w kraju takim jak Włochy, który w dużej mierze opiera się na imporcie rosyjskiego gazu

Jan Rosenow - dyrektor programów europejskich w RAP

Uważa, że ​​środki publiczne powinny być wykorzystywane na wymianę ogrzewania gazowego, takiego jak pompy ciepła.

Według Claudio Baccianti, eksperta ekologicznego z Agora Energiewende, dostępne są inne możliwości redukcji kosztów termomodernizacyjnych i uczynienia ich bardziej przystępnymi. Osiągnąć to można np. dzięki dobrze dopasowanej opcji pożyczki.

Źródła: EURACTIV, Governo Italiano.