Komisja Europejska wezwała do szybkiego uniezależnienia się od rosyjskich paliw kopalnych oraz do przyspieszenia realizacji celów Europejskiego Zielonego Ładu. Niedługo po tym, na posiedzeniu Rady Europejskiej przywódcy uzgodnili, że Unia Europejska jak najszybciej uniezależni się od importu gazu, ropy naftowej i węgla z Rosji. Jednocześnie zwrócili się do Komisji Europejskiej o opracowanie kompleksowego i ambitnego planu do końca maja 2022 r. Wniosek ten zostaje spełniony wraz z przedstawieniem planu REPowerEU.

Po co jest plan REPowerEU

Plan REPowerEU ma na celu szybkie zmniejszenie naszej zależności od rosyjskich paliw kopalnych przez przyspieszenie transformacji ekologicznej. W ten sposób możliwe będzie stworzenie bardziej odpornego system energetycznego. W oparciu o pakiet wniosków „Fit for 55” i w uzupełnieniu działań na rzecz bezpieczeństwa dostaw i magazynowania energii opracowano główne kierunki działań. Wśród nich jest oszczędzanie energii przez promowanie efektywności energetycznej. Ponadto istotna będzie dywersyfikacja dostaw energii, szybkie zastąpienie paliw kopalnych czystą energią.

REPowerEU opiera się na przedstawionych w zeszłym roku wnioskach wchodzących w skład projektu „Fit for 55”” i zawiera wezwanie do ich szybkiego przyjęcia. Nie zmieniono w nim nadrzędnego celu, jakim jest osiągnięcie redukcji emisji gazów cieplarnianych netto o co najmniej 55% do 2030 r. i neutralności klimatycznej do 2050 r., ale proponuje się zmianę prawną mającą na celu zwiększenie zawartych w nim celów w zakresie efektywności energetycznej i energii odnawialnej odpowiednio do 13% i 45%.

Cel: uniezależnić się od paliw kopalnych

UE może zmniejszyć zależność od rosyjskich paliw kopalnych na długo przed końcem obecnego dziesięciolecia i osiągnąć znaczne postępy już w tym roku, przyspieszając transformację ekologiczną i zapewniając prawdziwie połączoną i odporną sieć energetyczną UE, która zagwarantuje bezpieczeństwo energetyczne dla wszystkich. Niedawne przerwy w dostawach gazu do Bułgarii i Polski uwidoczniły pilną potrzebę podjęcia działań w tym zakresie.

Chociaż niektóre państwa członkowskie zapowiedziały już, że zamierzają zaprzestać importu paliw kopalnych z Rosji to żadne państwo członkowskie nie jest w stanie samodzielnie stawić czoła temu wyzwaniu.

Jeśli chodzi o rosyjski węgiel, UE zakazała jego importu w ramach piątego pakietu sankcji przyjętego 8 kwietnia. 10 sierpnia 2022 r. przestanie obowiązywać wyłączenie dotyczące istniejących umów, co w praktyce położy kres naszej zależności od tego źródła energii z Rosji.

Jeśli chodzi o ropę naftową i produkty ropopochodne, większość importu do UE z Rosji zostałaby stopniowo wycofana do końca bieżącego roku w ramach systemu sankcji na ropę zaproponowanego przez Komisję. Jest to obecnie przedmiotem rozmów między państwami członkowskimi. Sytuacja jest jednak bardziej złożona w przypadku państw członkowskich bez dostępu do morza. Te państwa członkowskie mogą potrzebować więcej czasu na rozwiązanie problemu wąskich gardeł w infrastrukturze i modernizację rafinerii. Są one niezbędne do zastąpienia rosyjskiej ropy naftowej alternatywnymi źródłami. Celem REPowerEU jest wspieranie państw członkowskich znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji.

W przypadku gazu ziemnego plan REPowerEU zapewni uniezależnienie od Rosji na długo przed końcem obecnego dziesięciolecia. Blisko dwie trzecie tej redukcji można osiągnąć do końca bieżącego roku dzięki wdrożeniu przedstawionych dzisiaj środków. Komisja rozważy również środki ustawodawcze w celu wprowadzenia z czasem wymogu dywersyfikacji dostaw gazu przez państwa członkowskie.

W jaki sposób REPowerEU będzie wspierać wdrażanie energii odnawialnej?

Przyspieszenie wdrażania energii odnawialnej jest jednym z głównych filarów REPowerEU. W planie zaproponowano zwiększenie celu na 2030 r. dotyczącego udziału energii odnawialnej w zużyciu energii końcowej z 40% do 45% .

Dodatkowa produkcja energii odnawialnej spowoduje przeniesienie zużycia gazu ziemnego w wielu sektorach z budynków mieszkalnych i komercyjnych na przemysł i inne sektory, których elektryfikacja jest trudna, dzięki ogrzewaniu energią słoneczną lub wytwarzaniu wodoru odnawialnego. Ponadto dwa elementy REPowerEU przewidują konkretnie propagowanie wykorzystania energii odnawialnej.

Po pierwsze, pakiet dotyczący wydawania pozwoleń na projekty dotyczące energii ze źródeł odnawialnych. Obejmuje on ukierunkowaną zmianę dyrektywy w sprawie energii odnawialnej. Jest to istotne w celu przyspieszenia procedur wydawania pozwoleń przy jednoczesnym zminimalizowaniu potencjalnych zagrożeń dla środowiska. Przygotowano również zalecenie i wytyczne dla państw członkowskich dotyczące rozwiązań, które mogą wdrożyć od zaraz. W wytycznych przedstawiono także sposoby zwiększenia wykorzystania odnawialnych źródeł energii na zasadach rynkowych za pomocą korporacyjnych umów zakupu energii elektrycznej.

Po drugie, unijna strategia na rzecz energii słonecznej zawiera kompleksowy przegląd możliwości związanych z wdrażaniem energii słonecznej w całej UE. Wyznaczono w niej cel, zgodnie z którym do 2025 r. mają zostać zainstalowane panele o mocy ponad 320 GW. Jest to ponad dwukrotnie więcej niż obecnie.

Inicjatywa na rzecz instalacji paneli fotowoltaicznych

W strategii przedstawiono trzy konkretne inicjatywy na rzecz osiągnięcia tego celu: 

• Europejska inicjatywa na rzecz instalacji paneli fotowoltaicznych na dachach. Inicjatywa oparta na prawnie wiążącym zobowiązaniu UE. Dotyczy to instalacji paneli fotowoltaicznych na dachach w celu zapewnienia przyspieszonej instalacji takich paneli na budynkach, 
• Unijne partnerstwo na rzecz umiejętności na dużą skalę. Przedsięwzięcie mające na celu rozwoju wykwalifikowanej siły roboczej niezbędnej do produkowania, instalowania i konserwacji paneli oraz 
• Sojusz przemysłowy UE na rzecz energii słonecznej w celu wspierania przemysłu UE w zwiększaniu unijnej produkcji paneli fotowoltaicznych.

Inicjatywy te mogą zachęcać obywateli do angażowania się w transformację energetyczną. Może się tak dziać zarówno w charakterze indywidualnych prosumentów, jak i za pośrednictwem społeczności energetycznych. Jest to istotne aby móc samodzielnie produkować, zużywać i sprzedawać energię odnawialną lub dzielić się nią.

Pompy ciepła

Jeśli chodzi o pompy ciepła, UE dąży do podwojenia obecnego tempa wdrażania. W ciągu najbliższych 5 lat przyniesie to łączną liczbę 10 mln sztuk. Państwa członkowskie mogą przyspieszyć wdrażanie i integrację pomp ciepła, energii geotermalnej i energii słonecznej termicznej na dużą skalę. Może się tak dziać w sposób opłacalny poprzez rozwój i modernizację systemów ciepłowniczych. W efekcie mogą one zastąpić paliwa kopalne stosowane do ogrzewania indywidualnego. Temu przyspieszeniu wdrażania powinien towarzyszyć szybki wzrost produkcji pomp ciepła, między innymi dzięki ułatwionemu dostępowi do finansowania.

Źródło: KE